Chùa Tam Sơn - Phường Tam Sơn, Bắc Ninh
Phạm Hoài Nhân Chùa thường được gọi là chùa Tam Sơn, chùa Trăm Gian, tọa lạc ở thôn Tam Sơn, xã Tam Sơn, huyện Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh. Chùa thuộc hệ phái Bắc tông.
Chùa dựng vào thời Lý. Sách Từ điển Di tích văn hóa Việt Nam (NXB. Khoa học xã hội, Hà Nội, 1993) cho biết các Thiền sư Lã Định Hương (mất năm 1050), Nghiêm Bảo Tính (mất năm 1034), Phạm Minh Tâm (mất 1034) thuộc thế hệ thứ 7, 8 Thiền phái Vô Ngôn Thông đã từng trụ trì, giảng pháp tại chùa.
Đến thế kỷ XVII, bà cung phi Nguyễn Thị Ngọc Vĩnh tổ chức trùng tu, mở rộng chùa quy mô to lớn, xây bậc gạch từ chân núi lên chùa, dựng lầu chuông năm 1693, dựng cột đá Chúc Thiên Đài ghi tên những tín chủ góp công của xây chùa. Các năm sau, tiếp tục đúc chuông, tô tượng. Pho tượng Bồ tát Quán Thế Âm Thiên thủ Thiên nhãn (cao 1,70m, tòa sen 0,37m), tượng Kim Đồng, tượng Ngọc Nữ là những pho tượng cổ và quý của dân tộc.
Chùa còn giữ nhiều di vật quý như viên gạch chạm nổi hoa sen thời Trần (mỗi cạnh 0,32m), đại hồng chung, khánh đá (ngang 1,40m) chạm khắc hai mặt, ở đường viền có các hình hoa lá, rồng, phượng…
Ngôi chùa hiện nay được Sư cụ Thích Đàm Chúc cho dựng lại từ năm 1973 và đã được trùng tu nhiều lần.
Chùa đã được Bộ Văn hóa – Thông tin công nhận là Di tích lịch sử – văn hóa quốc gia.
(Võ văn Tường - Chùa Việt Nam Xưa và Nay)
