5 /5 Khôi Đặng Huy: Chùa Châu Long tên gọi là Châu Long Tự , ở thế kỷ XIX chùa thuộc thôn Châu Long tổng An Thành – Huyện Vĩnh Thận – Phủ Hoài Đức . Nay Thuộc phố Châu Long , phường Trúc Bạch , quận Ba Đình – Hà Nội .( Địa chỉ mới số 112 phố Trấn Vũ – Trúc bạch – Ba Đình - Hà Nội ).
Chùa Châu long là cơ sở kiến trúc Phật Giáo tọa lạc trên vùng đất cổ , gắn bó mật thiết với lịch sử tồn tại và phát triển của Kinh thành Thăng long.
Theo sách “Tây Hồ Chí “ chùa Châu Long gắn bó với vị công chúa thời Trần ( con gái vua Trần Nhân Tôn ) tên là Khiết Cô tuổi nhỏ đã xuất gia tu ở đây , mấy năm sau nghe ý vua muốn gọi về gả chồng nhưng công chúa không chịu , bà đã trốn đi ở châu An Sinh , Đông Triều xóm bên cạnh dòng suối tu ở chùa Linh Ẩn . Sau khi mất có xây tháp Môn đồ ở Châu Long tự .Về sau chùa có dựng tượng thờ bà và được các vương triều sắc phong Linh Thông Công Chúa .
Tấm Bia còn lại của chùa khắc vào đời Thành Thái năm Tân sửu ( 1901 ) có đề “ Long Châu sơn cổ danh thắng dã , sơn thượng hữu tự , nhân danh yên cựu vô bi ký , bất tri sáng tự hà đại “ nghĩa là : Núi Châu Long xưa là một danh thắng , trên núi có ngôi chùa , nhân đó Chùa mang tên Châu Long .
Chùa đã được trùng tu sửa chữa nhiều lần. Ở thời Nguyễn , chùa đã trùng tu lớn vào năm Mậu Thìn (1808) đời vua Gia Long ; Năm Tân Sửu đời vua Thành Thái (1901) và năm Nhâm Thân đời vua Bảo Đại (1932 ).
Chùa Châu Long còn giữ được nhiều tác phẩm điêu khắc và thư pháp trên các trụ biểu và các mảng gỗ. Toàn bộ hệ thống cửa võng và hương án được chạm thủng các hình tứ linh, chim muông, hoa lá, mây lửa, kỷ hà… Riêng pho tượng Thích Ca sơ sinh nho nhỏ và hình chạm Cửu Long đã là một sáng tạo đẹp. Tượng Đức Thế Tôn cũng thuộc loại cao hiếm thấy trong hệ thống tượng cùng loại ở các chùa nước ta. Chùa Châu Long như là một bảo tàng mỹ thuật ở kinh thành Thăng Long phản ánh tài hoa của người nghệ nhân trong lịch sử. (Phần lớn các tượng chư Phật, Bồ tát, Hộ pháp gần đây đã được tô lại, trông như mới.)
