Phạm Hoài Nhân Nhiều tư liệu hiện nay cho biết chùa được xây dựng vào thế kỷ XVII. Thượng tọa Thích Bảo Nghiêm trong sách Hà Nội danh lam cổ tự (NXB. Văn hóa Thông tin, Hà Nội, 2003) cho rằng niên đại xây dựng chùa chưa được xác định rõ, tương truyền xây dựng từ thời Lý với nhiều tên gọi khác nhau qua các thời đại như Long Ân, Sùng Ân, Hoằng Ân và Báo Ân.
Văn bia năm Vĩnh Tộ thứ 10 (1628) cho biết công chúa Ngọc Tú (vợ chúa Trịnh Tráng) cho xây sửa ngôi chùa Long Ân ở phường Quảng Bá quy mô to lớn với kết cấu khu chùa chính gồm: tam quan, tiền đường, chánh điện, nhà Tổ và hành lang tả hữu. Năm Minh Mạng thứ 2 (1821), khi tuần thú Bắc Hà, vua xa giá tới thăm chùa đã cho đổi hiệu thành Sùng Ân. Đến đời Thiệu Trị, vì vua xây Hiến Lăng trong đó có tẩm điện Sùng Ân nên chùa lại được bộ Lễ tâu xin đổi tên là Hoằng Ân. Năm Duy Tân thứ 7 (1913), chùa lại được đại trùng tu.
Chùa được xây dựng trên một thế đất đẹp, từ ngoài vào gồm: sân vườn, chùa chính, nhà Mẫu, tăng phòng, nhà Tổ, vườn tháp… Chùa chính có 5 gian lợp ngói, bờ nóc và bờ dải chạy thẳng, chính giữa đắp hổ phù đội mặt trời. Chùa có hệ thống tượng thờ đặc sắc gồm 30 pho tượng được tạc từ thế kỷ XVII đến thế kỷ XX như: bộ tượng Tam Thế Phật, tòa Cửu Long, tượng Bồ tát Quan Âm Nam Hải, tượng Bồ tát Di Lặc, tượng An Nan, tượng Giám Trai…
Chùa còn lưu giữ nhiều hiện vật quý như đại hồng chung cao 1,50m đúc năm 1743 có khắc 4 chữ nổi Long Ân tự chung; 33 tấm bia từ thế kỷ XIX đến thế kỷ XX. Trong khuôn viên chùa còn có khu tháp mộ chư tổ, như bảo tháp của Hòa thượng Pháp chủ Thích Mật Ứng, Hòa thượng Pháp chủ Thích Đức Nhuận, Hòa thượng Thích Trí Độ – Hội trưởng Hội Phật giáo Thống nhất (miền Bắc) v.v…
Từ năm 1969, chùa là nơi đào tạo tăng ni của trường tu học Phật pháp trung ương. Chùa là một tổ đình lớn, một danh lam thắng cảnh của thủ đô.
Chùa đã được Bộ Văn hóa – Thông tin công nhận là Di tích lịch sử – văn hóa quốc gia năm 1993.
(Võ văn Tường - Chùa Việt Nam Xưa và Nay)
