Phạm Hoài Nhân Hoàng Mai là tên một ngôi làng cổ nổi tiếng ở phía Nam kinh thành Thăng Long. Vào đời Trần, Hoàng Mai nằm trong thái ấp của danh tướng Trần Khắc Chân.
Theo truyền thuyết, chùa có từ đời Lý Thái Tổ, xây bằng gỗ mái lợp tranh, sau bị hỏa hoạn. Đến năm 1463, cư sĩ Thuần Trung xây lại chùa. Năm 1497, Thiền sư Pháp Nguyên tổ chức trùng tu chùa. Năm 1624, vương phi Nguyễn Thị Ngọc Điểm và một số quận chúa, công thần phát tâm kiến thiết ngôi chùa trang nghiêm, một danh lam thời bấy giờ.
Năm 1711, Thiền sư Từ Minh tổ chức trùng tu, xây gác chuông, tạc tượng Tam Thế Phật. Chùa tiếp tục được tu sửa vào năm 1815.
Năm 1916, Ni trưởng Thích Đàm Quang về trụ trì chùa, đã tiếp tục cho trùng tu, mở rộng chùa làm trường đào tạo Ni, mở khóa An cư kiết hạ cho chư Ni hàng năm.
Từ năm 1998 đến năm 2002, Ni trưởng Thích Đàm Hảo, Ni trưởng Thích Đàm Kim đã tổ chức đại trùng tu ngôi chùa trang nghiêm, thanh tịnh, một danh lam Hà Nội ngày nay.
Chùa còn giữ nhiều cổ vật, như bia đời Lê Thánh Tông (1497), bia đời Lê Thần Tông (1624), bia đời Lê Dụ Tông (1709), đại hồng chung (1815), khánh đồng (1886). Đặc biệt, pho tượng Bồ tát Quán Thế Âm được thờ ở chánh điện là một pho tượng cổ nghệ thuật nổi tiếng.
Chùa đã được Bộ Văn hóa – Thông tin công nhận là Di tích lịch sử – văn hóa quốc gia năm 1994.
(Võ văn Tường - Chùa Việt Nm Xưa và Nay)
