Khoai Lạc Xuất thân:
Hòa thượng xuất thân trong một gia đình khoa bảng, thế danh Nguyễn Tấn Thuyên, sinh năm Đinh Hợi, 1889, tại làng Vĩnh Xương, quận Hương Điền, tỉnh Thừa Thiên. Hiện nay là làng Vĩnh Xương, huyện Hương Trà, tỉnh Thừa Thiên.
Thân sinh là cụ Nguyễn Tấn Thành, chủ sự hội vụ thí sinh.
Thân mẫu là cụ bà Phan Thị Thanh. Hai ông bà có truyền thống đạo Phật lâu đời, có nếp sống thanh nhã, sinh hạ được ba người con: hai trai và một gái, Hòa thượng là người con trai đầu.
Năm lên tám tuổi, Hòa thượng được song thân cho theo học chữ Nho học với các bậc sĩ phu trong làng.
Năm 18 tuổi, Hòa thượng thi tú tài. Đường khoa bảng đến đây trở ngại, Hòa thượng phải trở về dùi kinh mài sử để đợi ngày rồng mây gặp hội.
Trong thời gian này, Hòa thượng đã có lần cảm nhận được câu chuyện “Hoàng lương mộng” của Lữ Sinh đời Đường, rồi thấm thía rằng, danh vọng chỉ là gợn nắng trưa hè, giàu sang như ráng chớp, ân ái như tơ tằm tự ràng, tự buộc.
Do những cảm nhận này, mà Hòa thượng bắt đầu chuyển sang hướng đi siêu việt giải thoát.
Chí nguyện thoát tục:
Có lẽ do túc duyên với Phật pháp đã có từ đời trước, nên khi chuyển đổi cách nhìn, Hòa thượng ngày đêm tự mình nghiên cứu học hỏi sách Phật, và đã thấm nhuần giáo lý căn bản của đạo Phật rất nhanh.
Năm 20 tuổi, Hòa thượng từ biệt gia đình, khăn gói lên đường, đến kinh đô Huế bái yết Hòa thượng Huệ Minh, chùa Từ Hiếu để xin xuất gia.
Hòa thượng Huệ Minh thấy phong thái thư sinh, cốt cách đĩnh đạc, liền hỏi:
Ông xuất gia để cầu gì?
Hòa thượng trả lời: Con xuất gia để cầu làm Phật.
Ngài Huệ Minh nói: Phật ở đâu mà cầu.
Hòa thượng trả lời: Phật nơi tâm con.
Ngài Huệ Minh nói: Ông đã biết như vậy, sao còn cầu làm Phật để làm gì.
Hòa thượng thưa: Dẫu con biết rằng, Phật ở tâm con, vốn thật lìa tâm không có Phật. Nhưng nay con chưa biết con đường nào để đoạn vọng quy chơn, nên cúi mong Thầy hứa khả cho con được xuất gia học đạo.
Ngài Huệ Minh thấy người học trò có chí lớn, có nhiều túc duyên trong Phật pháp, nên liền nhận cho xuất gia làm đệ tử.
Tu học và hoằng pháp:
Sau khi được xuất gia, Hòa thượng rất tinh cần trong việc học, tu tập.
Năm, Mậu Thân, 1908, Hòa thượng đã được Ngài Huệ Minh truyền thọ Sa-di giới, với pháp danh là Trừng Nguyên, pháp tự Quang Hiệp.
Vốn đã có chí nguyện siêu tục, xu hướng nhất thừa, nên kể từ khi được Bổn sư truyền trao giới pháp, Hòa thượng ngày đêm vâng giữ hành trì, siêng năng học hỏi Phật lý làm cho tuệ nghiệp mỗi ngày mỗi sáng, đức hạnh mỗi lúc mỗi nhuần.
Năm Canh Tuất, 1910, Hòa thượng được Bổn sư cho thọ tỷ-kheo Bồ-tát giới; đại giới đàn được tổ chức tại chùa Phước Lâm, Hội An, do Ngài Vĩnh Gia làm Đàn đầu, Ngài Tâm Truyền ở chùa Báo Quốc, Huế làm Yết ma. Năm này, Hòa thượng 21 tuổi.
