Đền Đức Bà - Xã Tam Nông, Phú Thọ
Hoàng Tử Sự tích Đông Phương Đệ Bát Vị Xuân Hoa Nương Công Chúa
Nước Việt ta vào thời kỳ nội thuộc Tây Hán tương truyền ở châu Đại Man có Chúa trưởng danh hiệu là Hùng Bát lấy em gái của Chúa trưởng Tiến châu là Đinh Thị Hiên Hoa Công chúa. Đôi bên sánh duyên loan phượng như sắt như cầm, Chúa phong Hiên Hoa làm chính cung phu nhân. Lấy nhau 10 năm thì sinh hạ được 7 người con trai. Vào một ngày nọ Chính Cung cùng 3,4 người tì nữ đi đến Đông Cung du ngoạn ngắm trăng thưởng trà, nghe tiếng tơ trúc thật là nhã thú. Đến đêm đã gần canh ba, Chính Cung tựa vào hiên lan mơ màng ngủ thì bỗng mơ thấy có một người con gái tuổi độ 13, quần áo đẹp đẽ, trang sức huy hoàng, đầu đội trâm vàng vô cùng nghiêm chỉnh. Chính Cung nhìn thấy mà lòng vô cùng yêu thích, ngài mới dang tay ôm đứa trẻ vào lòng rồi hỏi: “Nàng là ai từ đâu đến đây?”. Đứa trẻ mới thưa: “Thiếp vốn là mệnh Đông Phương Thanh Đế. Thiên Đình thấy Chính Cung quả thực phúc hậu nên mới cho giáng xuống nơi đây để làm con của Chính Cung”. Vừa mới nghe dứt lời ấy thì Chính Cung bừng tỉnh mộng, truyền thị nữ đưa về tẩm cung. Từ ấy trong lòng ngài cứ nhớ mãi về đứa trẻ trong mơ kia. Quả nhiên Chính Cung khi về liền mang thai. Tới giờ Thìn, ngày mùng 2 tháng Giêng năm Giáp Thân sinh hạ được một người con gái mặt tươi như ngọc, cốt đẹp như hoa mai, môi hồng, má thắm, mắt phượng, mày ngài, lại có tràng hoa 3 vòng cuốn cổ. Sinh được 100 ngày thì Chính Cung ngài mất (nhằm ngày mùng 5 tháng 5). Hùng Chúa phải cho mời bà vú đến nuôi dưỡng, nhưng nàng tính nết khác thường không chịu bú người lạ. Bảy anh trai của nàng phải đi tìm lấy nước mía thay sữa. Được tròn 1 tuổi nàng chẳng ăn uống gì mà chỉ thích thuốc rừng, nước mía. Lên 5 tuổi lại càng thêm yêu thích các vị mật hoa chẳng bao giờ ăn thịt cá, vật tạp. Hùng Chúa mới đặt tên cho nàng là Xuân Nương Công chúa. Tuy còn nhỏ tuổi nhưng nàng đã giỏi cầm kì. Năm lên 13 tuổi thì Hùng Chúa mất (nhằm ngày 12 tháng 10). Anh trai trưởng lên kế vị, các anh em còn lại chia nhau làm Thổ Quan cai quản các châu. Năm 18 tuổi nàng có diện mạo tươi đẹp sáng như hồ băng, dung nhan tuyệt trần, tuy là bậc nữ trung nhưng lại tinh thông võ nghệ như nam nhi, giỏi tài cung kiếm, đủ tứ đức công – dung – ngôn – hạnh. Nàng xưng danh Hùng nữ, các Thổ hào-Tù trưởng đều quy phục không ai không yêu mến. Nàng nuôi dưỡng gia thần là 10 người thị nữ, đều là bậc trí dũng, tài giỏi chẳng kém trai là bao.
Lại nói rằng thưở ấy Tô Định được điều tới nước ta làm Thái Thú. Hắn bản tính bạo ngược, hay ức hiếp dân lành, làm thành đại họa. Chúa trưởng Đại Man tên Hùng Thắng là huynh trưởng của nàng cùng với ông Thi Sách người huyện Chu Diên (Ông Thi Sách là chồng của bà Trưng Trắc) thấy Tô Định gây họa mới đem quân chống lại. Tô Định thế mạnh đánh thắng hai người. Hai người bỏ chạy, quân Tô đuổi theo bắt được giết chết. Biết tin anh trưởng Hùng Thắng bị giết, nàng vô cùng uất hận mới chiêu dụ các tướng tài, tích binh mã để báo thù. Một thời gian sau nàng bày mưu cạo tóc giả làm ni cô thường đi khắp các phủ huyện tìm nơi cảnh chùa cửa thiền để đóng quân chiêu dụ lính tốt, nữ binh. Một ngày nàng cùng với đồng nữ 4,5 người đến đất Hương Nộn, huyện Tam Nông, thấy có ngôi chùa cảnh đẹp danh lam, lại thuộc vùng Thủy Quốc của Lạc Long Quân. Nàng cùng bọn người vào chùa ở lại vài ngày. Nhân dân thấy ni cô đến chùa, lại thấy nàng dung mạo trang nghiêm, tinh thông kinh kệ, đạo pháp. Các lão ông, thái bà cùng dân địa phương lấy lòng ái mộ mới thỉnh nàng ở lại cảnh chùa làm Thủ tự. Nàng nhận lời làm lễ tế rồi nhập tự. Thường ngày nàng vẫn đi trong huyện tìm các anh hùng hào kiệt, tìm các nữ binh để báo thù giặc Tô nỗi hận giết anh. Nàng luôn cứu giúp người nghèo, phát tâm lương thiện làm nhiều việc phúc, nuôi giúp nhân dân. Kề cận được 1 năm thì trong khắp huyện ai nấy cũng đều quy phục nàng, thảy đều ái kính. Công lao của nàng như núi như biển, tất cả đều gọi là Mẹ. Nàng chiêu dụ được nam tài, nữ giỏi hơn 100 người (Xã Hương Nộn: 31 người, Xã Hương Nha: 33 người, Xã Nam Cường: 21 người, Xã Tự Cường: 18 người) sáng chiều ở chùa làm đạo tràng tăng thống kinh kệ, đêm đêm lại luyện quân
